Kryminały od Marka Krajewskiego. W jakiej kolejności je czytać?

Pierwszy cykl stworzony przez Krajewskiego składa się z kryminałów, których akcja jest osadzona głównie w przedwojennym Wrocławiu. Tytułowy bohater jest śledczym pracującym dla ówczesnej policji. Jest przedstawiony jako człowiek zmagający się z wieloma problemami i osobistymi słabościami. Ma skłonności do nadużywania alkoholu i kłopoty z ułożeniem sobie życia prywatnego. Jego postać jest wielowymiarowa, co przyciąga czytelnika i doskonale oddaje realia życia w Breslau, wraz ze skomplikowanymi intrygami tamtejszego miasta i jego mrocznym klimatem.

Kolejność wydawania książek nie pokrywa się z chronologią opisywanych wydarzeń. Autor „przerzuca” nas w kolejnych tomach między latami, tworząc opowieść rozciągającą się aż na 40 lat. Tym samym wciąż rozwija postać śledczego, w związku z czym warto kierować się chronologią wydarzeń, a nie datami premier kolejnych książek z serii.

Po książki o Eberhardzie Mocku warto sięgać w takiej kolejności:

1. „Mock. Pojedynek” – pierwszy pod względem chronologii tom przedstawia młodego Eberharda Mocka, syna ubogiego szewca z Wałbrzycha w 1905 roku. Jego życie toczy się w murach uniwersytetu i brudnych zaułkach miasta. Cierpi z powodu biedy oraz braku akceptacji ze strony rówieśników. Wsparcia szuka w kuflu piwa i nauce łacińskich kadencji. Wszystko zmienia fala samobójstw, jaka przetacza się przez kolejnych wykładowców. Wtedy życie Mocka raz na zawsze się przeobraża.

2. „Mock” – przenosimy się do 1913 roku. Mock jest młodym wachmistrzem kryminalnym. Niestety może stracić wszystko, na co zapracował, bo dał się wciągnąć w skandal obyczajowy. Wściekły rzuca się w wir śledztwa, które albo ocali jego karierę, albo zakończy się wyrzuceniem go z policji. W Hali Stulecia zostały odnalezione nagie ciała czterech gimnazjalistów, nad którymi wisiał trup mężczyzny ze skrzydłami u ramion.

3. „Mock. Ludzkie zoo” – akcja rozgrywa się w 1914 roku we Wrocławiu. Maria, „narzeczona” Eberharda skarży się, że co noc słyszy jęki i płacz dzieci. Początkowo facet jej nie wierzy, ale wkrótce odkrywa przerażającą prawdę o nieczynnych piwnicach dawnego dworca. Wkracza do piekła i naraża się na śmierć w straszliwych męczarniach goniąc za złoczyńcą. Ponadto musi wybrać, czy ocalić matkę Marii czy niewinne dziecko.

4. „Błaganie o śmierć” – najnowszy tom z serii przenosi czytelników do 1919 roku. Panna Berger znana jako burdelmama odkrywa, że Herty Rossenbach i jej roczna córeczka Bettina zaginęły. W tym samym czasie na ringu bokserskim zginął Georg. Śledztwo w sprawie jego śmierci prowadzi Mock. Jednocześnie próbuje odnaleźć malutką Bettinę, wiedziony słabością do jej matki.

5. „Widma w mieście Breslau” – akcja powieści rozpoczyna się we wrześniu 1919 roku, gdy zostają odnalezione nagie ciała czterech mężczyzn ubranych jedynie w marynarskie czapki. Zwłoki są powykręcane, a oczy ofiar wydłubane. Ponadto Mock otrzymuje list, wedle którego ma się przyznać do błędu. Sprawa morderstwa odbiera sen śledczemu, który jest coraz bliższy obłędu. Ponadto w życie Mocka wkracza fordanserka.

6. „Mock. Golem” – akcja powieści rozgrywa się w 1920 roku, gdy w mieście pojawia się sekta „mesjaszy”, którzy tańcząc na ulicach wpadają w trans. Przewodzi nimi cyniczny guru, który sprytnie podsyca antysemityzm. W tym czasie Mock zmaga się ze swoim alkoholizmem i każdego dnia walczy. Chce odnaleźć zaginioną Rosemary i dowiedzieć się, co się stało z dziewczynką. Liczy na to, że prawda wyzwoli go ze szponów nałogu. Podejmuje się więc niebezpiecznego zlecenia wierząc, że ono doprowadzi go do dziecka. Nie wie, że każdy jego ruch jest śledzony przez tajne stowarzyszenie.

7. „Dżuma w Breslau” – akcja powieści rozgrywa się w 1923 roku, gdy w makabrycznych okolicznościach giną dwie prostytutki z Wrocławia. Ktoś celowo skierował podejrzenia na nadwachmistrza Mocka. Facet jest przyparty do muru. Nie cofnie się przed niczym, by poznać prawdę i poprowadzić własne śledztwo. Nie przeszkodzi mu nawet policja ani stowarzyszenie, które uważa się za najważniejsze i stawia swoje oczekiwania ponad prawem.

8. „Koniec świata w Breslau” – akcja powieści rozgrywa się w zimie w 1927 roku. Policja ma do czynienia z seryjnym mordercą, który przy zwłokach zostawia wydarte kartki z kalendarza. Śledczy nie mają wiele czasu, a jedyną osobą, która jest w stanie znaleźć sprawcę i ocalić ofiary jest Mock. Jednak facet jest zajęty problemami swojego bratanka oraz młodą żoną Sophie, z którą mu się nie układa. Pocieszenia szuka w trunkach i życiu towarzyskim.

9. „Moloch” – akcja powieści rozgrywa się w 1928 roku i przedstawia jedno z najtrudniejszych śledztw Mocka. Tym razem facet staje twarzą w twarz ze swoją dawną kochanką, której syn i córka zostali porwani i ślad po nich zaginął. Niestety kobiety postradała zmysły, a spotkanie z nią wstrząsnęło Mockiem równie mocno, jak śmierć Sophie. Kobieta uważa, że to jej mąż zamordował ich dzieci. Śledczy dostrzega powiązania między stowarzyszeniem okultystycznym, a budowniczymi miasta. Każdy jego krok jest śledzony, a on sam odkrywa cmentarne msze, wyuzdane praktyki seksualne i bezwzględnych ludzi.

10. „Śmierć w Breslau” – pierwsza książka z cyklu przenosi nas do Wrocławia z 1933 roku. Miasto trawi korupcja, a na każdym kroku czyhają mordercy i złodzieje. Tym razem doszło do wstrząsającej zbrodni. Odnaleziono zmasakrowane ciała dwóch kobiet i wiele niejasności na miejscu zbrodni. Ktoś napisał krwią tajemnicze zdanie, a wszędzie wokół pojawiały się skorpiony. To idealna sprawa dla Mocka.

11. „Diabeł stróż” – książka przenosi nad do 1934 roku. Podczas perwersyjnej orgii zostaje porwany, a później zamordowany urzędnik pocztowy. Kilkanaście dni później ktoś zabija jego kochankę. Ich syn z nieprawego łoża z jakiegoś powodu trafia pod opiekę Mocka, a ten odkrywa w sobie pokłady ojcowskich uczuć. Jednocześnie prowadzi śledztwo dotyczące podwójnego morderstwa i czuje, że kluczem do jego rozwiązania jest jego niepełnosprawny i niemy podopieczny. Jednak wtedy chłopak znika.

12. „Głowa minotaura” – tę książkę zalicza się zarówno do cyklu o Eberhardzie Mocku, jak i Edwardzie Popielskim. Jej akcja rozgrywa się w 1937 roku, gdy kapitan Mock zostaje oddelegowany do sprawy związanej z bestialskim morderstwem cudzoziemki. Wszystkie zebrane tropy prowadzą do Lwowa, bowiem tam morderca zwany minotaurem pogryzł i zabił już dwie kobiety. Mock rusza do Polski i prowadzi sprawę razem ze słynnym komisarzem Popielskim. Nie wiedzą, że Minotaur śledzi ich ruchy i manipuluje nimi, chcąc doprowadzić do załamania.

13. „Festung Breslau” – ostatnia pod względem chronologii powieść o Mocku. Akcja rozgrywa się we wrześniu 1945 roku, gdy w zbombardowanym mieście zostają odnalezione zwłoki Niemki. Trup nie daje spokoju policjantowi, który rozpoczyna śledztwo. Nie zważa na namowy żony chcącej wyjechać, póki jeszcze można. Nadchodzi bowiem Armia Czerwona.

Krajewski płynnie przeszedł z jednej cyklu w drugi, tworząc charyzmatycznych, znających się bohaterów. Obecnie cykl o Popielskim liczy 13 tomów, a akcja całej serii rozciąga się w latach 1922-1956. Na kartach kolejnych powieści autor ukazał zmiany polityczne i gospodarcze, jakie zaszły w kraju. Przedstawił realia życia ówczesnych ludzi i pokazał, z jakimi problemami ci się mierzyli.

W przypadku tego cyklu kolejność wydawania tomów nie pokrywa się z chronologią opisanych w nich wydarzeń. Pewnych trudności nastręcza też fakt, że w niektórych książkach „przeskakujemy” przez kilkadziesiąt lat, mając dwie płaszczyzny czasowe. Opierając się jednak na tych najwcześniejszych opisanych latach można przyjąć poniższą kolejność.

1. „Dziewczyna o czterech palcach” – akcja powieści rozgrywa się w 1922 roku. Przyglądamy się w niej, jak bandy bolszewików sieją terror na Kresach Wschodnich, niosąc gwałt i śmierć. Widać również walki między Lwowem, Warszawą i Wolnym Miastem Gdańsk. Popielski zwany Łyssym otrzymuje zlecenie wytropienia bandyty oraz rozwiązania zagadki podejrzanego samobójstwa.

2. „Pomocnik kata” – książka przenosi nas do 1927 roku, gdy dziewiętnastoletni chłopak strzela do ambasadora ZSRR w Polsce, zabija go i zaostrza stosunki między Polską i Sowietami. Proces mordercy rozpoczyna się natychmiast, a jedyną osobą wiedzącą, kto tak naprawdę stoi za zamachem jest Łyssy.

3. „Liczby Charona” – w maju 1929 roku Popielski wylatuje z policji za niesubordynację. Znajduje czas na miłość i rozwiązywanie zagadek matematycznych. Wkrótce podejmuje się ryzykownego zlecenia i wpada w kłopoty. Niedługo później miastem wstrząsają brutalne morderstwa.

4. „Miasto szpiegów” – Popielski trafia ze Lwowa trawionego wojną do Gdańska. Wkrótce przekonuje się, jak nędzne i pełne przemocy są jego dzielnice. Niedługo później piękna wdowa zastawia na niego sidła. Nie wiadomo, czy ten się z nich wyplącze.

5. „Rzeki Hadesu” – akcja powieści rozgrywa się w 1933 i 1946 roku. Popielski ukrywa się przed Urzędem Bezpieczeństwa. Wkrótce dowiaduje się o śmierci dziecka, która przypomina mu o zbrodni sprzed 11 lat. Wtedy wraca do przeszłości, chcąc dokończyć dawne śledztwo.

6. „Czas zdrajców” – powieść przenosi nas do 1935 roku, gdy Popielski zostaje ściągnięty do Wrocławia w celu rozkochania w sobie młodej rozwódki posiadającej tajne dokumenty mogące wstrząsnąć Europą. Żądając za nie wygórowanej ceny nie spodziewa się, że policjanci postanowią ją uwieść.

7. „Pasożyt” – ktoś jest podwójnym agentem i zdradza Polaków działających pod przykrywką w ZSRR. W ten sposób wydaje na nich wyrok śmierci. Łyssy zostaje wezwany do Warszawy, w której musi dowiedzieć się, kim jest zdrajca. Nie wie, że w ten sposób sprowadza ogromne niebezpieczeństwo na swoich najbliższych.

8. „Głowa minotaura” – opisana w poprzednim cyklu.

9. „Słowo honoru” – akcja powieści rozgrywa się w 1938 roku i 1956. Przedstawia kulisy nadchodzącej wojny we Lwowie oraz moment dojścia do władzy Gomułki. Książka ukazuje dawne tajemnicy i układy, na które może wpłynąć starzejący się oficer przedwojennego wywiadu.

10. „Erynie” – we Lwowie w 1939 roku tuż przed wojną ginie chłopiec w strasznych męczarniach. Podejrzewa się rytualny mord. Całe miasto liczy, że Popielski wytropi sprawcę. Jednocześnie nikt nie chce współpracować z komisarzem ani mu się narazić.

11. „W otchłani mroku” – we Wrocławiu w 1946 roku trzech żołnierzy Armii Czerwonej tropi, gwałci i zabija dziewczęta. Popielski, UB i NKWD chcą ich jak najszybciej znaleźć i odseparować, ale każdy z nich ma ku temu inny powód.

12. „Arena szczurów” – akcja rozgrywa się w 1948 roku w Darłowie, gdzie ukrywa się Popielski. W mieście zaczyna dochodzić do gwałtów i mordów. Były komisarz musi prowadzić prywatne śledztwo, zanim władza się nim zainteresuje.

13. „Władca liczb” – akcja powieści rozgrywa się w 1956 roku, gdy zmęczony już Popielski dostaje zlecenie w sprawie syna pewnego hrabiego. To rozpoczyna zupełnie nowy etap w życiu nie tylko detektywa, ale i całego Wrocławia, który staje się coraz bardziej niebezpieczny.

Krajewski we współpracy z Mariuszem Czubajem stworzył również kryminały, których akcja rozgrywa się w XXI wieku. Pisarze wykreowali w nim postać nadkomisarza Jarosława Patera, który rozwiązuje kolejne sprawy. Na razie powstały dwa tomy:

1. „Aleja samobójców”
2. „Róże cmentarne”

Poza trzema cyklami Krajewski napisał kilka powieści, które nie należą do żadnej serii. Można więc sięgnąć po nie w dowolnej kolejności.