Bílá Voda (część 1)

Myślałem, że w tym roku (RECENZJA NAPISANA 31 GRUDNIA 2024) już nic mnie nie porwie, że wszystko, co najlepsze w czytelnictwie jest już za mną. A tu do moich rąk dzięki Radio Nowy Świat, a właściwi zapowiedzi Tomasz Ławnicki - dziennikarz, który prowadzi czeski podcast, trafiła książka z Wydawnictwo Afera "Bila Voda" Kateriny Tuckovej. Lektura absolutnie porywająca i plasująca się w samym czubie tegorocznych książek przeze mnie przeczytanych, a było ich blisko 90. Tak bardzo mnie porwała, że zarwałem noc przedsylwestrową. Dlaczego? Po pierwsze tematyka, czyli polityka niszczenia Kościoła w Czechosłowacji, która była o wiele bardziej dotkliwa niż np. w Polsce. Praca w kamieniołomach, fabryka, do której przymuszano siostry zakonne. Podział księży na tych miłych władzy jak Josef Plojhar czechosłowacki ksiądz rzymskokatolicki i polityk, przywódca Czechosłowackiej Partii Ludowej w okresie reżimu komunistycznego, ponad 20 lat minister zdrowia. Takie postawy księży spowodowały, że kościół w Czechosłowacji już w latach 50. został przez komunistyczne władze zmuszony do działania w podziemiu. Zostały zlikwidowane zakony, zabroniono kształcenia nowych księży, proboszczowie zostali podporządkowani partyjnym sekretarzom. Biskup Davidek bał się o przyszłość czeskiego Kościoła, spodziewał się aresztowań kapłanów i nie chciał zostawić wiernych bez mszy świętej. Tak tłumaczył wyświęcenie osób, które najtrudniej było podejrzewać o bycie księdzem, a które w razie pogorszenia się sytuacji miały zastąpić „tradycyjnych” kapłanów, czyli np. kobiety oraz mężczyzn posiadających żony. Po drugie niesamowita historia klasztoru w Bilej Vodzie na pograniczu czechosłowacko-polskim z Sanktuarium Maryjnym. W roku 1950 zamknięto klasztory, a zakonnice przewieziono do ośrodków internowania — jeden z nich mieścił się we wspomnianym klasztorze. Tu siostry miały być upadlane i tu miał rozwiązywać się w sposób naturalny problem z żeńskimi zakonami. Kobiety umierały i zagęszczały mogiłami miejscowy cmentarz. Po trzecie pióro autorki Kateriny Tuckovej, która w znakomity sposób pokazuje historię miejsca, tworząc narrację dość niesamowitą, czasami wspieraną fikcją. To nie jest książka historyczna, to powieść, której narratorami jest kilka osób. Do klasztoru w 2007 roku trafia Lena Langnerova, dziennikarka z bardzo pogmatwanym życiem, samobójczą próbą. Tu ma dojść do siebie. Jest zbuntowana, ale siostra Ewarysta znajduje jej zajęcie przy porządkowaniu biblioteki. Lena trafia najpierw na broszurę o klasztorze, a potem na dziennik siostry Tobii, który pokazuje życie sióstr od momentu internowania. Jednak wiedza Leny nie ogranicza się tylko do tej lektury, są rozmowy z Ewarystą, księdzem Janem, siostrą Paulitą, pielęgniarką Martą, ale także dokumenty i sprawozdania oraz listy m.in. ówczesnego proboszcza, który odsłania prawdę np. o księdzu współwięźniu z Dachau. Książka poprzez tak różnorodne formy przekazu historii, ale także rozmowy zwane Ewangeliami, które są opowieściami oddającymi charakter osób składających świadectwo, wciąga z każdą przeczytaną stroną. Świadectwa te są wstrząsające pełne okrucieństwa, brutalności, odzierania z godności sióstr prze komunistycznych oprawców. Bardzo poruszające jest to, jak Kościół w Czechosłowacji starał się nie doprowadzić do unicestwienia. Książka się urywa w niezwykle istotnym momencie, gdy siostry szukają kontaktu z podziemnym Kościołem. Cóż trzeba się uzbroić w cierpliwość i czekać do marca na drugi tom tej poruszającej lektury o nieznanym mi wcześniej kawałku historii naszego południowego sąsiada. Jak bardzo znowu świeże stają się słowa: "Ludzie ludziom zgotowali ten los." Zofii Nałkowskiej z Medalionów. Zastanawia fakt, dlaczego jesteśmy tak bardzo okrutni i "pomysłowi" w zadawaniu sobie cierpienia. Polecam książkę każdemu, kto kocha dobrą literaturę!