Byłem ofiarą doktora Mengele. W medycznym piekle Auschwitz

Sięgam wciąż po literaturę obozową... bez względu na to, czy jest to powieść, czy literatura faktu. Trudno bowiem mi wciąż objąć grozę tego tematu, a dzisiaj skonfrontować go ze współczesnością – wojna w Ukrainie, wojna w Strefie Gazy czy wiele innych ognisk zapalnych na świecie. Nie jestem w stanie zrozumieć, że tyle okrucieństw II wojny światowej niczego nas, ludzi, nie nauczyło. Nie, jak się zastanowię, to nauczyło – że jak się inaczej nie da, to przecież można strzelać do siebie i być jeszcze bardziej perfekcyjnymi oprawcami, niż byli naziści, chociaż wydawało się, że to niemożliwe. A jednak. Sorry za zbyt długi wstęp, ale czasami coś trzeba wykrzyczeć! Książka Tomasza Plaskota zaciekawiła mnie, bo szaleństwa doktora Mengele zawsze wzbudzają wiele emocji w obliczu przysięgi Hipokratesa. No, ale niemiecka etyka w tym względzie nie dotyczyła ludzi spoza rasy wybranych. To się szczególnie tyczyło Żydów. Powiem szczerze, że tytuł mnie kupił, ale tak do końca nie jest adekwatny do treści. Autor przedstawia postać prof. Laszlo Kissa, węgierskiego Żyda, bliźniaka. A jak wiadomo, ludzie z ciąż mnogich interesowali szczególnie Mengele. Przeprowadza z Kissem rozmowę, która jest tą mniejszą częścią książki. To źle? Nie. A nawet dobrze, bo nie wiem, czy bym się skusił na opowieść o pokręconej historii Węgier w czasie II wojny światowej, a o tym jest spora część książki, bo aż tak nie zagłębiam się w wojenne losy. Swego czasu, dzięki jugosłowiańskim produkcjomfilmowym, sporo czytałem o kociołku bałkańskim i wciąż ciągnie mnie do tej tematyki. Tak mało jednak wiem o Czechach, Słowacji, Rumunii czy Węgrzech w czasie wojennej pożogi, a tam działo się wiele ciekawych rzeczy. Książka pozwoliła mi usystematyzować wiele zagadnień z historii Madziarów. Dowiedzieć się, kim byli strzałokrzyżowcy i czy Węgrom bliżej było do faszyzmu, czy do neutralności, a potem do sowieckich „przyjaciół”. Wróćmy jednak do postaci Laszlo Kissa. W rozmowie opowiada o życiu codziennym w obozie, o doktorze Mengele, chociaż te opowieści nie są soczyste, naładowane faktami. Nie mogą być innymi, skoro Laszlo był dzieckiem, a przede wszystkim zastrzegł, że opowiadać będzie tylko o tym, co widział i przeżył, a nie będzie ubarwiał o wiedzę ogólną. To na pewno wartość tej wypowiedzi. Niezwykle cenne jest poznanie tej postaci, która mimo obozowej traumy nie piętnuje Niemców, nie darzy ich nienawiścią. Mówi, że nie można mówić o zbiorowości, ale o jednostkach, które trzeba ukarać. Podobnego zdania jest syn profesora, Andras, którego wypowiedź także znajduje się w książce. Dużą wartością jest także usystematyzowanie i poukładanie w pigułce wiedzy o obozie w Auschwitz, np. hierarchii obozowej, ale także procesów lekarzy i o co oskarżono medyków w jednym z norymberskich procesów. Spodziewałem się innej wiedzy, uzyskałem i zdobyłem inną, taką, jakiej do tej pory nie posiadałem – jak chociażby o postaci Henryka Sławika, Polaka, który uratował blisko 30 tysięcy polskich uchodźców, w tym okołu 5 tysięcy pochodzenia żydowskiego. Mała uwaga edytorska, przepraszam za nią, ale lata pracy nad tekstami jako redaktor w prasie codziennej powodują, że jestem wyczulony na potknięcia. Str. 253: „Rozmowę (z Laszlo Kissem – dop. autor recenzji) przeprowadziłem w okresie wrzesień 2021 – marzec 2022”. Strona 254: „Prof. Laszlo Kiss zmarł 25 stycznia 2022 roku w Budapeszcie w wieku 94 lat”...

Czy zdawaliście sobie z tego sprawę, jak ważna jest prawda historyczna? Nawet ta najbardziej okrutna, która opowiada o zdarzeniach, które nigdy nie powinny były się wydarzyć? Dlatego też powstała ta książka - kolejne świadectwo okrucieństw, gdzie to „ludzie ludziom zgotowali ten los” (cyt. pochodzi z książki autorstwa Zofii Nałkowskiej „Medaliony”). Mowa o publikacji autorstwa Tomasza Plaskota - „Byłem ofiarą doktora Mengele. W medycznym piekle Auschwitz”. . Zawiera ona świadectwo jednego z „pacjentów” - Lászlo Kissa, bliźniaka poddawanego nieludzkim eksperymentom „Anioła Śmierci”. . Ma bardzo ciekawą formę - podzielona jest na trzy części. W pierwszej zostaje dokładnie omówiony kontekst węgierskich Żydów, bowiem bohater opowieści był jednym z nich. Tutaj też poznajemy historię Węgier począwszy od zakończenia I wojny światowej i dowiadujemy się o powodach współpracy tego państwa z III Rzeszą - o rzeczach, których nie uczy się na lekcjach historii, a powinno! Kolejna część to opowieść samego Lászlo Kissa przedstawiona w formie wywiadu z Tomaszem Plaskotą, także historia jego dzieciństwa, tego, w jaki sposób wraz z bratem dostali się „pod skrzydła” doktora Mengele. Trzecia natomiast to uzupełnienie jego relacji poparte rozmowami z jego rodziną oraz relacjami innych świadków. To też historia samego „Anioła Śmierci”, a także opisy procesów norymberskich, w których sądzono innych obozowych lekarzy. . Precyzja i dokładność historyczna to główny element tej książki. Autor nie owija w bawełnę, nie słodzi. Dlatego też bardzo cenię sobie wartość merytoryczną tej książki, prawdę jaką przekazuje - jestem ogromną przeciwniczką fabularyzowanych historii o obozach, które zakłamują rzeczywistość. Tutaj nie musicie się i to bać! Książka to świadectwo, o którym nie wolno zapominać, zwłaszcza w tak niespokojnych czasach.