Callas, moja rywalka

Literaturę Erica-Emmanuela Schmitta cenię, lubię i z dużą przyjemnością sięgam, po kolejne książki. Tym razem nie przeczytałem nawet blurba, no bo autor gwarantuje poziom. Kiedy otworzyłem przesyłkę i zobaczyłem niepozorną książeczkę, pomyślałem, że przeczytam ją w czasie nie dłuższym, niż bym spędził w Teatrze Wielkim w Poznaniu na jakimś operowym spektaklu. No i zabrzmiał trzeci dzwonek, wyłączyłem telefon, jak trzeba zrobić na widowni teatralnej i nawet nie obejrzałem się, kiedy rozległa się owacja na stojąco. Było po książce. Pamiętacie, że nie przeczytałem nawet blurba i świetnie, bo chwilę mi zajęło, zanim zorientowałem się kim jest Carlotta Berlumi, którą poznaje w słynnej La Scali Enzo młody człowiek, kochający operę, dzięki swojemu dziadkowi. Starsza Pani jest mocno nieprzyjemna i wyraźnie werbalnie wygłasza nieprzychylne słowa o wielkiej gwieździe światowych scen operowych Marii Callas. Jest tak wiarygodna, że dajemy się wciągnąć Schmittowi w całą opowieść o pielęgnowanej przez lata nienawiści między obiema diwami, z których jedna świeciła pełnym blaskiem, czyli Callas i zapomniana przez świat Berlumi. Ale tak właściwi kim jest Berlumi? Czy wielką gwiazdą, którą zniszczyła obsesyjna kreacja Callas jako wroga, który był przyczyną sprawczą wszelkich nieszczęść staruszki, którą poznał Enzo. Czy może Berlumi to niecielesne ucieleśnienie wszelkich złych emocji, jakie rodzą się w wielkim świecie sztuki, takich jak zazdrość, ambicja... Nie będzie spojlerowaniem, kiedy powiem, że Carlotta Berlumi to postać fikcyjna, którą przewspaniale stworzył swoim genialnym piórem Schmitt. Carlotta Berlumi nigdy nie istniała, to postać, którą autor ulepił z biografii śpiewaczek operowych epoki Marii Callas. Ale... po przeczytaniu książki wciąż mi mieszają się tu dwie postaci — ta fikcyjna z tą, która mogła być postacią z krwi i kości. Alicja Węgorzewska na "X" napisała bardzo wymownie: "Opowieść o śpiewaczce, której geniusz oślepiał, niszczył, fascynował. O nas, kobietach sceny. O cenie, jaką płacimy za pasję. Carlotta Berlumi — bohaterka tej książki — nigdy nie istniała. Ale ja wiem, jak to jest być Carlottą... No właśnie, jak to jest z tą Berlumi?

Czy można zazdrościć komuś, kto przypomina nas samych – tyle że w wersji doskonalszej, jaśniejszej, potężniejszej? Éric-Emmanuel Schmitt w swojej najnowszej powieści nie odpowiada wprost, ale tworzy opowieść, która rezonuje w czytelniku niczym aria wyśpiewana z rozpaczy. Callas, moja rywalka to nie biografia Marii Callas, choć jej duch unosi się nad każdą stroną. To monolog kobiety – Carlott’y Berlumi – śpiewaczki operowej, której największym problemem nie jest własny talent, lecz talent... kogoś innego. A może bardziej: charyzma, obecność, iskra, której jej samej zawsze brakowało. Carlotta żyje w cieniu Callas. Nie tyle w cieniu sławy, co emocji, które Callas potrafiła wywołać. Dla Carlott’y to nie rywalizacja o nuty, lecz o dusze słuchaczy. Jej zazdrość to nie tylko trucizna, ale też napęd – do walki, do śpiewania, do trwania. To głęboka, osobista opowieść o kobiecie, która widzi siebie w oczach tłumu… i wie, że nikt jej tam nie dostrzega. Schmitt, jak przystało na dramaturga i filozofa, nie pisze wprost. Używa emocji zamiast argumentów, pytań zamiast tez. Jego narratorka jest zarazem żałosna i genialna, szczera do bólu i zjadliwa do szpiku kości. W jednej chwili czytelnik jej współczuje, w następnej – chce ją uciszyć. To książka krótka – niemal nowela – ale brzmi jak rozpisana na akty tragedia sceniczna. Znajdziemy tu zazdrość, dumę, odrzucenie, zachwyt – wszystko, co składa się na wielką operę, tylko bez muzyki. A mimo to, każda strona tętni dźwiękiem: głosem Callas, echem Carlott’y, ciszą po owacjach. Schmitt pozwala nam zajrzeć za kulisy opery, ale też ludzkiej duszy. Pokazuje, jak sztuka potrafi być źródłem uniesienia, ale i samotności. Jak czasem nie wystarczy być dobrym – trzeba być niezapomnianym. Callas, moja rywalka to krótkie, ale pełne emocji studium artystycznej zazdrości i pasji. Schmitt stworzył barwną, oryginalną opowieść o cienkiej granicy między podziwem, a obsesją. To lektura idealna na letni wieczór – pobudza wyobraźnię, inspiruje do słuchania muzyki i zastanowienia się nad własną definicją sukcesu. Czy warto po nią sięgnąć? Zdecydowanie tak – jeśli lubisz literaturę, która jest gęsta od emocji, pełna niewypowiedzianych pytań i... bardzo francuska w swoim smaku. Callas, moja rywalka nie jest lekturą „do tramwaju” – to książka do czytania po cichu, z kieliszkiem wina i cieniutką smugą zazdrości we własnym sercu. Nie znajdziesz tu historycznych faktów o Callas, ale zrozumiesz, dlaczego jej głos wzbudzał zachwyt i gniew jednocześnie. A może – podobnie jak Carlotta – poczujesz, że w twoim życiu też jest ktoś, kto świeci mocniej. I wtedy zadasz sobie pytanie: czy to na pewno rywalka… czy może lustro?