Idę do woja. Znani Polacy w armii PRL

Z wojskiem miałam tyle do czynienia, że wzięto mnie w „kamasze” na jeden dzień. W redakcji urządzono nam integrację na poligonie pod okiem wojskowych instruktorów. W mundurach, w których większość wyglądała jak sierotki, w czołganiem, bieganiem, skakaniem, jeżdżeniem różnymi pojazdami. Dali nam tam w kości. Są też jeszcze opowiadania Mola i teścia. Niektóre śmieszne, a inne niefajne. Nie sądziłam, że książka o armii, a w zasadzie nie o armii, a o poborowych w czasach PRL wzbudzi moje zainteresowanie, a jednak przeczytałam od deski do deski. Nie żałuję! I nie chodzi w tej książce o dokładne dane o armii, uzbrojeniu, wyposażeniu, nazywanie wszystkiego zgodnie z wytycznymi. Nie. Tu chodzi o wspomnienia i własne spojrzenie bohaterów na wojsko z dawnych lat. Gdybyśmy dziś zapytali przypadkowego dwudziestolatka o „bilet do wojska”, prawdopodobnie pomyślałby o wejściówce na pokaz lotniczy. Tymczasem dla pokolenia ich ojców i dziadków była to przepustka do świata, w którym indywidualizm musiał ustąpić miejsca regulaminowi, a eleganckie ubrania zastępowano szorstkim drelichem. Jerzy Kubrak w swojej najnowszej publikacji „Idę do woja...” wykonuje brawurowy skok w przeszłość, wyciągając na światło dzienne wojskowe wspomnienia ludzi, których dziś kojarzymy raczej z czerwonych dywanów niż z okopów. To jak polska wersja „Paragrafu 22”. Autor nie bawi się w sztywną historyczną dokumentację. Zamiast tego serwuje nam literacki koktajl, który smakiem przypomina najlepsze tradycje prozy szwejkowskiej. To kronika absurdów, komicznych pomyłek i hartowania charakterów, tyle że oparta na faktach. Przez kilkanaście lat Kubrak cierpliwie zbierał relacje, tworząc mozaikę opowieści o minionym ustroju widzianym przez pryzmat koszarowej codzienności. Dzięki temu, że książka oddaje głos wielu bohaterom, otrzymujemy niezwykle barwny, niemal panoramiczny widok na Ludowe Wojsko Polskie. Nie jest to obraz jednowymiarowy. Obok salw śmiechu wywołanych anegdotami, pojawia się tu również cień niepokoju o to, jak w tamtych realiach wyglądało realne bezpieczeństwo kraju. To słodko-gorzka podróż do epoki, która na szczęście jest już tylko wspomnieniem, ale wciąż potrafi zafascynować swoją specyfiką. Największym magnesem tej lektury są oczywiście sami rozmówcy. Kubrak z dużą finezją wyciąga z nich historie, o których rzadko wspominają w programach śniadaniowych. Dowiadujemy się m.in.: Jakie kulinarne rewolucje uskuteczniał przy wojskowym kotle Robert Makłowicz; Dlaczego Adam Małysz stał się dla komisji poborowej twardym orzechem do zgryzienia; Jak z wojskową dyscypliną i mundurem radził sobie zawsze nienaganny Maciej Orłoś; Czy Leszek Miller zdołał przetrwać rygory służby w marynarce bez szwanku na honorze. Są też momenty czysto artystyczne – jak próba odnalezienia się w żołnierskim repertuarze przez Artura Andrusa czy poligonowe zmagania Jerzego Stuhra. Każdy z tych portretów jest inny, bo każdy z bohaterów wnosi do książki własną wrażliwość i odmienny bagaż doświadczeń. Siła tej książki tkwi w jej lekkości. Choć porusza tematy ważne, robi to z ogromną swadą i dystansem. Autor zadbał o to, by każda postać miała swój krótki życiorys, co pozwala czytelnikowi błyskawicznie odnaleźć się w gąszczu nazwisk. W tekście czuć specyficzną nutkę sentymentu – nie do samego systemu, ale do utraconej młodości, która w murach koszar smakowała wyjątkowo intensywnie. „Idę do woja...” to lektura dla tych, którzy chcą zobaczyć znane twarze bez makijażu i medialnej otoczki. To świetnie napisany reportaż, który udowadnia, że nawet w najbardziej absurdalnych okolicznościach, ludzki duch i poczucie humoru potrafią przetrwać wszystko. Kubrakowi udało się stworzyć książkę, która jest jednocześnie zabawną gawędą i cennym dokumentem czasów, które – choć minęły – wciąż budzą w nas żywe emocje.