LOTNICZKA. Opowieść o Janinie Lewandowskiej

Bardzo, bardzo rzadko sięgam po wielkie określenia. Życie i wiek nauczyły mnie bowiem, że to, co staje się „najlepsze” w danym momencie, za chwilę może przykryć blask innego „naj”. Ale tutaj z pełną odpowiedzialnością odpowiem: jest to jedna z najlepszych książek poświęconych Katyniowi i II wojnie światowej, jedna z najlepszych biografii i w ogóle książek, jakie przeczytałem, a na pewno najlepsza w dorobku Agaty Puścikowskiej. Zastanawiacie się, co mnie tak zachwyciło? Beletryzowana biografia Janiny Lewandowskiej – córki wielkiego generała Józefa Dowbór-Muśnickiego, bohatera niezwykle ważnego dla mnie jako Wielkopolanina i Poznaniaka. W swoim życiu naczytałem się wielu biografii, choćby z racji mojego wykształcenia historycznego. Wiele lektur na studiach to właśnie biografie, a późniejsza chęć poznawcza skłaniała mnie do dalszego zgłębiania tego typu literatury. Potem przyszedł przesyt. W ostatnim okresie trafiłem jednak na trzy, może cztery pozycje, które ponownie mnie zainteresowały, ponieważ autorzy podeszli do pokazywania życia swojego bohatera nieco inaczej – mniej chronologicznie i mniej sztywnym językiem. Taką książką, podobnie jak „Lotniczka” wydaną przez Znak, była biografia Agnieszki Holland pióra Karoliny Pasternak. Ale to nie był jedyny powód, dla którego sięgnąłem po nowość Agaty Puścikowskiej… Zdecydowałem się na lekturę, ponieważ Janina Lewandowska to postać niezwykle ciekawa. Tak mocno, poprzez ojca – wybitnego generała – związana z Poznaniem, Lusowem i Batorowem, podpoznańską miejscowością, ale także z wieloma tajemniczymi momentami ze swojego życia i okolicznościami śmierci w Katyniu. To postać niezwykle barwna: śpiewaczka, pianistka, ale też lotniczka, juzistka i gorąca patriotka, która już w drugim dniu wojny postanowiła dołączyć do obrońców kraju. Okoliczności jej pojmania, "kariery" wojskowej i śmierci są równie tajemnicze, co sensacyjne – przypominają opowieści z wojennych bestsellerów filmowych. Autorka z drobiazgową szczegółowością, przyglądając się źródłom, odtwarza losy nie tylko Janiny Lewandowskiej, ale całej jej rodziny i najbliższych. Odkrywa tragiczne losy jej rodzeństwa. Dość powiedzieć, że dwie siostry giną z rąk oprawców: Agnieszka z rąk sowieckich w lasku katyńskim, a Agnieszka (Gusia) zostaje zamordowana przez hitlerowców w „niemieckim Katyniu”, jak o masowej egzekucji mówi się, opowiadając o Palmirach pod Warszawą. Losy dzieci Józefa Dowbór-Muśnickiego są nie mniej sensacyjne niż życie samej Janiny. Jestem pod olbrzymim wrażeniem znakomitej opowieści, którą Agata Puścikowska stworzyła – momentami niemal ze strzępków źródeł. Dialogi, opisy miejsc i sytuacji tworzą klimat dobrej powieści, ale szybko, poprzez fakty, a nawet specjalne podrozdziały nazwane „Okiem dokumentalisty”, autorka sprowadza nas na ziemię. Przypomina, że cały czas poruszamy się w realnym, historycznym świecie. Wielkie uznanie i podziękowania dla autorki. Nasza poplątana historia i wieloletni zakaz mówienia o Katyniu sprawiają, że tragizm tych wydarzeń odkrywamy cały czas. Jako student historii dowiadywałem się o nich z solidarnościowej „bibuły” i słynnej „Historii Polski” Włądysłąwa Poboga-Malinowskiego wydanej na emigracji. Mam ją na półce i „Lotniczka” na pewno stanie obok tego pomnikowego dzieła. Mógłbym pisać jeszcze dużo, bardzo dużo, bo wciąż mam tę opowieść w głowie. Odniosę się jeszcze do wątków poznańskich. Autorka opisuje miejsca, które są mi bliskie i doskonale znane. Czy wyobrażacie sobie, że nie wiedziałem o jednym fakcie? Janina Lewandowska swoje pierwsze samodzielne mieszkanko, z którego ruszyła na wojnę, miała na ulicy Niecałej, na starym Grunwaldzie. To ledwie pięć minut od domu, w którym mieszkam… Kłaniam się i dziękuję Wydawnictwu Znak oraz Agacie Puścikowskiej za odkrycie przede mną tej niezwykłej historii, która pozostanie w moim sercu i głowie na zawsze. Już teraz cieszę się na spotkanie autorskie, które ma się odbyć w Lusowie, w Muzeum Powstańców Wielkopolskich w Lusowie, tuż obok majątku generała w Batorowie.

„Żołnierzem formalnie nie była. Była lotniczką sportową, łącznościowcem szkolonym na wypadek wojny, niegdyś śpiewaczką, siostrą, dawniej córką, a teraz już żoną. Boże mój, kim jest naprawdę? Kim jest najbardziej? Te myśli, zupełnie w tej chwili irracjonalne, pojawiły się zupełnie niezależnie od woli. Musiała sobie sama odpowiedzieć…” . Kim właśnie była Janina Lewandowska, z domu Dowbór-Muśnicka, jedyna kobieta zamordowana w Katyniu? Najpierw prawda o niej została zakopana w zbiorowej mogile, by przez lata być zapomnianą, mocno ukrytą przed Sowietami… Krążyło o niej wiele mitów i legend, które składały się na bardzo uproszczony i jak się później okazało, przekłamany obraz tej odważnej kobiety. Dlatego też Agata Puścikowska, reportażystka i autorka książek, postanowiła dokopać się do prawdy o niej i tak powstała książka „Lotniczka. Opowieść o Janinie Lewandowskiej”. . Poznajemy ją w dzieciństwie, kiedy to po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, jej rodzina osiada się w końcu po licznych perturbacjach związanych m.in. z ucieczką z bolszewickiej Rosji, w Poznaniu. Była córką generała, Józefa Dowbór-Muśnickiego. Miała trójkę rodzeństwa: dwóch braci i siostrę. Osierocona przez matkę, wychowywana przez surowego ojca, starała się znaleźć swoje miejsce. Dopiero po latach prób i błędów, odnalazła swoją drogę życiową: została lotniczką, była szczęśliwie zakochana i wyszła za mąż. I wtedy wybuchła wojna… Wychowanie w duchu patriotycznym nie pozwoliło jej biernie czekać na rozwój wydarzeń, jak wiemy, skończyła za.ordowana w lesie Katyńskim… . Ta niezwykle ciekawa, ale też i bardzo smutna historia życia Janiny Lewandowskiej odkrywa wreszcie prawdę o tej niezwykle odważnej kobiecie. O kobiecie, która zapłaciła największą cenę za chęć walki w obronie ojczyzny - własnym życiem! . Widać tutaj ogromną pracę Autorki, dochodzenie prawdy, odnajdywanie nieznanych do tej pory faktów. Ta biografia to lektura obowiązkowa dla każdego pasjonata historii! Polecam ją Wam z całego serca!

Autorka książki, Agata Puścikowska, w bardzo interesujący sposób, zaprezentowała osobę Janiny Lewandowskiej, spadochroniarki, śpiewaczki, pianistki. Przyznam szczerze, że do tej pory nie znałam życiorysu tej kobiety. Z książki wyłania się obraz odważnej patriotki, z rodziny Dowbór-Muśnickich, która najwięcej walk stoczyła o siebie, o swoją przyszłość, która nie miała łatwych relacji rodzinnych. Pani Agata zaprezentowała kobietę z krwi i kości, z której życia możemy czerpać pełnymi garściami. Jej siła charakteru, pasja, i pragnienie wolności, naznaczyły jak gdyby jej życiowe decyzje. Podziwiam ogrom pracy jaki autorka włożyła w powstanie tej książki, zbierając materiały, przesiewając je, bez koloryzowania, oddzielając bajki o Janinie, od faktów, by nie stworzyć kolejnej mitologicznej biografii. Ta historia wciąga, porywa jak najlepsza powieść, i nie pozwala o sobie zapomnieć. Dziś, gdy już dane mi było "zapoznać się" z Janiną Lewandowską, czuję ogromną wdzięczność za to, że autorka podjęła się napisania książki, dzięki której możemy poznać losy tak wspaniałej Polki. Zasługuje na pamięć. Gorąco polecam!!