O

Są książki, po których lekturze trudno ubrać w słowa emocje towarzyszące czytaniu. Trudno napisać opinię, która odda choć w części obezwładniające uczucie osamotnienia po przewróceniu ostatniej strony. Szczególnie gdy towarzyszy nam świadomość, że Miki Liukkonen nie stworzy już dla nas kolejnej literacko-egzystencjalnej uczty. Rys biograficzny napisany tytułem wstępu przez tłumacza, Sebastiana Musielaka, nadaje późniejszej lekturze dzieła wydźwięk osobisty, wnosząc nutę smutku i straty. Jest jednocześnie hołdem oddanym temu wyjątkowemu, młodemu pisarzowi, dla którego czas zatrzymał się w 2023 roku. „O, albo uniwersalny traktat o tym, dlaczego sprawy mają się tak, a nie inaczej” to literacki kolos, którego również nie sposób ująć w proste ramy fabularne. Bo ten zaledwie trzydziestokilkuletni pisarz, a zarazem jeden z najbardziej przenikliwych obserwatorów współczesności, stworzył dzieło totalne, obnażając światy swych bohaterów najeżone lękami, neurozami, obsesjami, pokręconymi relacjami, poczuciem wyobcowania i wewnętrznego chaosu. Na tle tragicznego wydarzenia, samob0jstwa młodej studentki, rozgrywa się setka osobistych batalii z istnieniem. A wszystko to rozpisane na 1000 stron i ponad 100 postaci, z dygresjami, listami, bogatymi przypisami, historiami w historiach, które razem układają się w mapę współczesnego zagubienia. Nie brak tu osób uciekających w nicość, skrywających się w bezpiecznej bańce szopy i tych walczących każdego dnia z plikiem żółtych karteczek w ręku, piszących książkę kucharską dla neurotyków czy wydobywających muzykę z bakłażanów. Brzmi to trochę jak majaczenie? Tak może się wydawać na pierwszy rzut oka. Ale wielkość autora objawia się nie tylko w mistrzowskim kreowaniu postaci, które pozwala z łatwością poruszać się w tym tłumie bohaterów, ale też w umiejętności patrzenia głębiej, pod powierzchnię codziennych masek, poza utarte stereotypy. Jego bohaterowie są zranieni, nienormalni w normalności, przesiąknięci świadomością, że coś poszło nie tak, tylko nikt nie wie dokładnie co. Jakby wszyscy tkwili w jednym wielkim eksperymencie, z którego nie ma wyjścia. W którym czas się wymyka, a jedne dziwne wydarzenia rodzą kolejne. A przecież chcą żyć. Jakoś. Autor pokazuje, że świat jest zbyt skomplikowany, by go pojąć, ale zbyt ważny, by go ignorować. Z każdej strony tej książki przebija świadomość nadwrażliwości, która była przekleństwem i błogosławieństwem Liukkonena. To powieść, która smuci, bawi, otwiera oczy i oferuje tak wiele, że trudno to wszystko pomieścić w sobie. Ale właśnie tak działa wielka literatura. Nie zostawia Cię takim samym. „O” można z powodzeniem nazwać testamentem człowieka, który nie doczekał kolejnego rozdziału, ale zostawił nam coś, do czego możemy wracać w nieskończoność. Bo to nie jest książka do jednorazowego przeczytania. To podróż. Do środka siebie. I z powrotem.