Perła

„Perła” Caro De Robertis, po raz pierwszy wydana w Polsce w 2018 roku, powraca w nowym, piękniejszym wcieleniu w ramach serii „Piąta strona świata”. I trudno o lepsze miejsce dla tej opowieści, bo wpisuje się w jej ducha doskonale. Bo i tu to, co najbardziej osobiste, zostaje wystawione na próbę przez wielką historię. Tym razem to Argentyna, z ranami po dyktaturze, staje się tłem dla intymnej podróży ku prawdzie, pamięci i tożsamości. Czy istnieje kraj, którego historia nie nosi w sobie ciemnych plam, których wolałby nie pamiętać? Stron, które najchętniej wyrwano by z podręczników, zapisano na nowo albo otulono milczeniem? Mam wrażenie, że każda ojczyzna niesie taki bagaż. Skrzętnie przemilczany, przeinaczony, przefiltrowany przez punkt widzenia tych, którzy mają głos. Bo historia, jak zawsze, zależy od tego, z której strony się na nią patrzy. Perla patrzy w kierunku, który wyznaczają jej rodzice, czasem zakłócanym przez zasłyszane lub przeczytane informacje. Z czasem dostrzega więcej, jednak kierowana ojcowską miłością skrywa swój niepokój i ból głęboko pod powierzchnią. Bo jak żyć, mając czułe wspomnienie dłoni ojca w dzieciństwie, jego śpiewu, ciepła i jednocześnie świadomość, że mógł być oprawcą? Jak dzielić stół z człowiekiem, który może być splamiony krwią innych? Jak spojrzeć w oczy swojemu sumieniu i własnej tożsamości, gdy całe życie oparto na przemilczeniach? Autorka tka opowieść na styku jawy i snu. Zanurza czytelnika w wodzie, która pamięta, przywołując jednego z trzydziestu tysięcy „tych, którzy zniknęli” w czasach dyktatury. Czy jest to duch? Zjawa? A może żywe wspomnienie z czasów, które Argentyna wolałaby wymazać? I dlaczego pojawił się w domu Perli? To powieść o poszukiwaniu siebie na gruzach rodzinnego dziedzictwa. O winie, która nie przemija. O dorastaniu w świecie, który nie umie wybaczyć i nie zawsze powinien. Perla żyje z piętnem, które nie należy do niej, ale którego nie potrafi zrzucić z ramion. Jakiego wyboru dokona, gdy prawda wypłynie na powierzchnię oceanu w całej swej brzydocie? To nie jest łatwa historia, zarówno ze względu na traumatyczne losy kilkudziesięciu tysięcy „tych, którzy zniknęli” skupione jak w soczewce na jednej rodzinie, jak i na formę, która wymaga skupienia i uwagi. By wychwycić ciężar strzępów wspomnień mężczyzny, coraz bardziej żywych i bolesnych. By wraz z Perlą powrócić do dzieciństwa i młodości. I przyjrzeć się ponownie dotychczasowemu życiu naznaczonemu kłamstwem, przemilczeniami i ucieczką od prawdy. Bo „Perła” to przede wszystkim powieść o wewnętrznym rozłamie. O byciu pomiędzy. O dojrzewaniu do prawdy. I o tym, że czasem, by zacząć naprawdę żyć trzeba zniknąć. A potem wrócić i wybrać siebie.

Czy można kochać kogoś bezwarunkowo, jeśli prawda o nim burzy cały nasz świat? To pytanie towarzyszyło mi przez całą lekturę „Perły” Caro De Robertis. I nie znalazłam na nie jednej odpowiedzi. Ta książka to cios. Cios delikatny, bo podany pięknym, poetyckim językiem, ale wciąż bardzo celny - w samo serce. „Perła” nie jest historią, którą się czyta - to historia, którą się przeżywa. Długo, głęboko i boleśnie. To opowieść o dojrzewaniu, lojalności, winie i odkrywaniu prawdy, która może zniszczyć wszystko - ale też uratować siebie. Poznajemy Perlę Correa, studentkę psychologii, córkę oficera marynarki wojennej w czasach brutalnej argentyńskiej dyktatury. Dziewczyna dorastała w luksusie, w pięknym domu, pod opieką ojca, którego kocha i podziwia. Ale im więcej rozumie ze świata, tym bardziej czuje, że coś tu się nie zgadza. Niby wszystko jest „jak trzeba”, ale za kurtyną czai się coś ciemnego. Coś, o czym nikt nie mówi. A potem ten gość. Nagi, mokry, pojawiający się w salonie niczym zjawa. Realny, ale niemożliwy. Symbol, człowiek, duch przeszłości - jego obecność zmienia wszystko. Zmusza Perlę do postawienia pytań, których nigdy nie miała odwagi zadać. I do odkrycia prawdy, która rozcina rodzinne więzi niczym nóż. Autorka genialnie łączy realizm magiczny z brutalnym realizmem historii. Każde zdanie jest tu na swoim miejscu, każde słowo wyważone, każde wspomnienie - bolesne. To nie tylko powieść o Argentynie w czasach junty. To historia dziecka kata, które nie wybrało przeszłości swojej rodziny, ale musi się z nią zmierzyć. I w tej opowieści odnalazłam więcej emocji niż w wielu głośnych bestsellerach razem wziętych. „Perła” jest piękna i okrutna zarazem. Nie daje ukojenia, ale daje coś więcej - zrozumienie. To książka, która zmusza do refleksji nad tym, czym jest prawda, jaką cenę jesteśmy gotowi za nią zapłacić i czy można żyć w cieniu cudzych zbrodni. Zmusza do zastanowienia się, co to znaczy mieć sumienie - i co zrobić, gdy sumienie i miłość się wykluczają. Nie spodziewałam się, że ta książka aż tak mnie poruszy. Byłam przekonana, że dostanę coś w rodzaju rodzinnej sagi z elementem tajemnicy. Tymczasem dostałam literacki nokaut - historię o tożsamości narodowej i osobistej, o wodzie jako metaforze oczyszczenia, o duchach, które nie chcą zniknąć i krzywdach, które domagają się sprawiedliwości. Czy warto? Zdecydowanie. Ale nie sięgaj po „Perłę”, jeśli szukasz lekkiej historii. To nie jest książka na plażę. To książka na długie, samotne wieczory. Kiedy chcesz poczuć, że literatura może jeszcze coś zmienić. Ocena: 9/10 - za język, odwagę tematyczną, konstrukcję i emocjonalną głębię. Jeden punkt mniej tylko dlatego, że momentami fabularne tempo zwalnia na rzecz refleksji - choć być może właśnie to czyni tę książkę tak wyjątkową.