Polakożerca

„Polakożerca” autorstwa Filip Gańczak to książka, która już od pierwszych stron pokazuje, że będzie to lektura trudna, wstrząsająca i zmuszająca do refleksji. Autor podejmuje się reporterskiego śledztwa dotyczącego jednej z najbardziej mrocznych postaci związanych z niemieckim aparatem terroru w czasie II wojny światowej – Ludolf von Alvensleben, nazywanego tytułowym „polakożercą”. Książka rekonstruuje jego życie oraz drogę, która doprowadziła go do roli jednego z najbliższych współpracowników Heinrich Himmler. Alvensleben był niemieckim arystokratą i oficerem SS, który w pierwszych miesiącach wojny stanął na czele formacji Selbstschutz Westpreußen – paramilitarnej organizacji odpowiedzialnej za masowe egzekucje Polaków na Pomorzu w 1939 roku. Ofiarami byli przede wszystkim przedstawiciele polskiej inteligencji, duchowieństwa czy urzędnicy – ludzie, których uznano za zagrożenie dla niemieckiej władzy okupacyjnej. Filip Gańczak prowadzi czytelnika przez historię tych wydarzeń niezwykle skrupulatnie. Sięga do archiwów w wielu krajach, analizuje dokumenty, relacje świadków oraz powojenne materiały śledcze. Dzięki temu powstaje wielowymiarowy portret człowieka, który miał na rękach krew tysięcy ludzi, a mimo to przez lata pozostawał bezkarny. Autor pokazuje również powojenne losy Alvenslebena – jego ucieczkę z Europy oraz życie w Ameryce Południowej, gdzie przez długi czas funkcjonował praktycznie bez przeszkód. Jednym z najmocniejszych elementów książki jest ukazanie szerszego kontekstu historycznego. Gańczak nie ogranicza się tylko do biografii jednego zbrodniarza. Opowiada także o jego współpracownikach, o ludziach, którzy wykonywali rozkazy, o ofiarach, których nazwiska i historie próbują dziś przywrócić historycy i badacze. Pojawiają się również postaci związane z powojennymi próbami pociągnięcia nazistów do odpowiedzialności, w tym słynny łowca nazistów Simon Wiesenthal. Autor porusza wiele trudnych i bolesnych tematów: zbrodnie na ludności cywilnej, mechanizmy nienawiści i propagandy, odpowiedzialność jednostki za popełnione czyny, ale też powojenne zaniedbania wymiaru sprawiedliwości. Jednym z najważniejszych wątków jest pytanie o to, jak to możliwe, że człowiek odpowiedzialny za tak ogromne zbrodnie potrafił przez lata unikać kary. Gańczak pokazuje sieć powiązań, polityczne kalkulacje i chaos powojennej Europy, które umożliwiły wielu nazistowskim zbrodniarzom zniknięcie z pola widzenia świata. Styl autora jest bardzo charakterystyczny dla dobrego reportażu historycznego. Jest rzeczowy, precyzyjny i oparty na faktach, ale jednocześnie potrafi budować napięcie niczym w powieści sensacyjnej. Widać ogrom pracy badawczej, a jednocześnie książkę czyta się z dużym zaangażowaniem, ponieważ autor prowadzi narrację w sposób klarowny i przystępny. „Polakożerca” to reportaż historyczny i literatura faktu. To książka dla czytelników zainteresowanych historią XX wieku, szczególnie okresem II wojny światowej i zbrodniami nazistowskimi. Zdecydowanie powinni po nią sięgnąć także ci, którzy interesują się historią Pomorza, tematyką rozliczeń z przeszłością oraz mechanizmami działania totalitarnych systemów. To również lektura dla osób, które cenią rzetelne dziennikarstwo śledcze i książki powstające na podstawie wieloletnich badań. Autor pokazuje, jak ważne jest nieustanne poszukiwanie prawdy i przypominanie historii, nawet jeśli dotyczy ona wydarzeń sprzed wielu dekad. „Polakożerca” to mocna, przejmująca i bardzo ważna książka. Pokazuje nie tylko skalę zbrodni, ale też mechanizmy zapominania i bezkarności. To reportaż, który pozostawia czytelnika z wieloma pytaniami o pamięć, odpowiedzialność i sprawiedliwość – i właśnie dlatego warto po niego sięgnąć.

Przerażająca lektura o hitlerowskim oprawcy, który z niemiecką precyzją prowadził politykę eksterminacji wobec Polaków i Żydów. Ludolf „Bubi” von Alvensleben mordował dla Himmlera, ale śledząc portret nakreślony piórem Filipa Gańczaka, wyraźnie widać, że sprawiało mu to przyjemność. Jako dowódca Selbstschutzu na Pomorzu stał za dziesiątkami tysięcy egzekucji, co czyni jego późniejsze losy jeszcze bardziej bulwersującymi. Ale nie to jest chyba najtragiczniejsze w tej historii, lecz fakt, że dzięki sprytowi, kruczkom prawnym, ale także życzliwym mu ludziom, skutecznie uciekł od odpowiedzialności. Ścigały go prokuratury: Polski, RFN, NRD, Związku Sowieckiego, a on ze spokojem najpierw ukrywał się w Europie, a potem udał się do azylu dla hitlerowców w Ameryce Południowej. Otrzymał obywatelstwo argentyńskie i jako obywatel kraju ze słońcem na fladze nie podlegał ekstradycji. Ot, była zbrodnia, ale nie ma kary. Co najistotniejsze – na emigracji wcale nie krył się ze swoimi poglądami, wręcz odwrotnie. Znacie pewnie postać słynnego łowcy zbrodniarzy Szymona Wiesenthala. Nawet on zjadł zęby na „Bubim”. Cóż, sprawiedliwość w tym wypadku przegrała, a Ludolf dożył swoich dni w Argentynie. Umiera 1 kwietnia 1970 roku na raka płuc, a jak podaje francuski dziennik „Le Républicain Lorrain”, trumna spowita była czerwoną flagą ze swastyką. Umiera wierny swoim ideałom, a śmierć uprzedziła organy ścigania. Filip Gańczak z benedyktyńską cierpliwością prowadził dziennikarskie śledztwo, docierając do najdrobniejszych śladów pozostawionych przez „Polakożercę”. Kilka lat w archiwach doprowadziło do rekonstrukcji życiorysu „Bubiego”, który – jak się okazało – miał wiele za uszami także w sprawach finansowych i majątkowych. Człowiek o mrocznym charakterze pisał życiorys pełen okrucieństwa, z którego czerpał nieskrywaną satysfakcję. Wielkim plusem jest dziennikarska żyłka Autora, który w reporterski sposób przedstawił losy von Alvenslebena. Książkę czyta się jak kawał dobrej sensacji. Dobiegając do końca, dopadła mnie myśl o tym, ile jeszcze tajemnic związanych z II wojną światową i hitlerowskimi Niemcami czeka jeszcze na odsłonięcie. To fascynujące.