Sprawa Stalina

Był taki moment, że ja, historyk z wykształcenia i zamiłowania, odrzucałem książki… historyczne. Bo… Bo wiele z nich było pisane ex cathedra. Oczywiście, jeśli pisze historyk, chce obudować swoją narrację – żeby nawet nie wiem jak była ciekawa, np. złoty pociąg pod Wałbrzychem – całym aparatem naukowym, odesłać do źródeł. Wtedy jednak staje się to lektura dla studentów historii i kolegów po fachu. Całe szczęście, że są już wydawnictwa, które sięgają po książki pisane przez znakomitych fachowców, ale z lekkim piórem, pozwalające tym, którzy kochają historię, zgłębiać tematy, których nie poznali w innych publikacjach czy na salach wykładowych na wydziale historii. Pozwalają także zakochać się w dziejach naszej cywilizacji tym, którzy odkryli albo odkrywają, że to może być bardzo ciekawe, a może nawet celem ich życia zawodowego lub pasji realizowanej w każdej formie: czytelniczej, rekonstrukcyjnej czy każdej innej. W ostatnim okresie trafiłem na kilka takich książek i jako fachowiec dowiedziałem się lub uświadomiłem sobie rzeczy, o których nie miałem pojęcia. Kilka dni temu w ręce wpadła mi książka Gilesa Miltona „Sprawa Stalina”, wydana przez Oficynę Noir sur Blanc. Jak się okazało, to nie pierwsza książka tego autora wydana przez to wydawnictwo. Już żałuję, że dopiero dzisiaj go odkryłem. Tym razem Giles Milton – brytyjski pisarz i dziennikarz specjalizujący się w historii narracyjnej, piszący literaturę faktu, fikcję historyczną i książki historyczne dla dzieci – sięga po postać Stalina. Ale to nie tylko Stalin, ale historia Churchilla, Roosevelta i najbliższego otoczenia ich spotkań – nie tylko tych formalnych, ale także takich, które dzisiaj nazwalibyśmy popijawami. To historia rodzącego się przymierza trzech mocarstw od momentu zaatakowania przez Niemcy Rosji, mimo wcześniej podpisanych dokumentów między III Rzeszą a ZSRS o nieagresji. Churchill i Roosevelt zdali sobie sprawę, że dotychczasowy wróg ideologiczny, ale także tyran, jakim był Stalin, potrzebuje pomocy, by świat nie opanował Hitler, żeby nie okazało się, że każdy kolejny krok może być już spóźniony. W swojej narracji Milton nie zasypuje nas dokumentami, ale pokazuje żywe postaci trzech wodzów, ale także ich otoczenia, kreśląc barwne opowieści o spotkaniach, ucztach, prezentach, a nawet rodzących się sympatiach i przyjaźniach. Nie owija niczego w bawełnę i opisy np. kaca giganta po „obradach” tych nieformalnych są bardzo, bardzo pikantne. Polski czytelnik znajdzie w książce i wspomnienie o Katyniu, a także o przyszłości powojennej Europy skrojonej według wizji wodzów mocarstw w Teheranie, Jałcie, ale także na bilateralnych obradach. Kto nie wiedział, ten bez wątpienia straci sympatię do Churchilla, Roosevelta i Stalina, bo „sprawa polska” była dla nich tak marginalna, jak opady śniegu w Moskwie. Przyjaźń i sympatia oraz kontakty Stalina, Churchilla i Roosevelta tak szybko jak się zaczęły, wygasły, kiedy wojna się skończyła i każdy chciał swojego kawałka kołdry, a nawet więcej… Była to przyjaźń, czy tylko chłodny interes? A to już musicie sami ocenić, czytając „Sprawę Stalina”. Książkę Miltona czyta się jak powieść, chociaż wiemy dzięki bibliografii i przypisom, że to kawał rzetelnej pracy dziennikarskiej. Polecam i muszę sięgnąć po inne tytuły, np. „Berliński szach-mat”.