Wacław Kostek-Biernacki. Człowiek do zadań specjalnych

Lubię od czasu do czasu sięgnąć po literaturę faktu, tym bardziej, jeżeli dotyczy ona historii Polski i powszechnej do lat 80. XX wieku. Sięgam z zaciekawieniem po książki, które pokazują ludzi i wydarzenia z okresu sanacji, bo to okres, który szczególnie dla naszych polityków jest dobry, by wycierać sobie usta i podpierać swoje funta kłaków niewarte idee. Dobrze jest rzucić nazwiskami: Piłsudskim, Dmowskim, Witosem czy Mościckim, albo zatęsknić za Berezą Kartuską lub Brześciem, widząc w takich ośrodkach swoich oponentów. Moje motywacje są zgoła inne. Szukam postaci, które owiane są mgiełką tajemniczości, a to z dwóch powodów – jako historyk z wykształcenia i dziennikarz z tych papierowych czasów, gdzie źródło było świętą rzeczą i nikt nie mówił „pisz, pisz, to się potem sprostuje”. Z przyjemnością sięga się więc po takich autorów jak Krzysztof Drozdowski, który mocno obudowuje swoje publikacje bibliografią, relacjonuje fakty, nie dogina ich do jakiejś teorii, a przy tym ma lekkie pióro, co powoduje, że z przyjemnością czyta się to, co napisał. Taka jest książka „Wacław Kostek-Biernacki. Człowiek do zadań specjalnych”. Obiegowa opinia o Biernackim to zdeklarowany piłsudczyk, z czym trudno się nie zgodzić, bo Marszałek posyłał go tam, gdzie było najtrudniej, gdzie trzeba było coś poskładać czy zorganizować. Tak jak w 1934 r., kiedy został skierowany do organizacji i nadzoru nad miejscem odosobnienia w Berezie Kartuskiej, gdzie zaplanował i nadzorował realizację metod torturowania więźniów uznanych za przeciwników sanacji. Z tego powodu Stanisław Mackiewicz nazwał go „chorobliwym sadystą”, a wcześniej dorobił się przydomku „wieszatiel”. Krzysztof Drozdowski pokazuje także inną twarz Biernackiego, jako wojewody poleskiego i nowogródzkiego, gdzie dał się poznać jako wróg korupcji w każdym wymiarze. Jak pisze autor, Kostek był uważany za najbardziej z zaangażowanych wojewodów w akcję tępienia korupcji, o czym świadczy jego przekonanie, że na Polesiu „dusze niezłodziejskie są rzadsze niż cielęta o dwóch głowach”. Zauważał też, występując w obronie chłopów, że „położenie dla chłopów jest obecnie o tyle gorsze, że normy łapówek w Rosji były ustalone i traktowane patriarchalnie i prymitywnie, natomiast łapówki w stylu zachodnioeuropejskiej kultury są wyrafinowane po kupiecku i stanowią prawdziwy, głęboki i inteligentny wyzysk i zdzierstwo”. Nielubiany, wręcz znienawidzony za czasów II Rzeczypospolitej, po epizodzie na emigracji w czasie II wojny światowej wraca do Polski, by wylądować w kazamatach komunistycznych. Nie był to łatwy czas, bo od dawna był chorym człowiekiem, a dodatkowo skatowanym przez oprawców z UB, którzy nie cierpieli wszelkich przejawów sanacji. Umiera w 1957 roku. Krzysztof Drozdowski stawia pytanie, kim był Kostek: patriotą i wizjonerem, czy – jak inni wolą – bezlitosnym egzekutorem sanacyjnych rozkazów? Książka nie dała mi jednoznacznej odpowiedzi. Już kiedyś nad tym się zastanawiałem, kiedy postać Biernackiego poznałem przy lekturach na studiach. Nie wiem. Wiem chyba tylko jedno, że sumiennie wykonywał każde postawione przed nim „zadanie specjalne”, bez względu na to, jakie ono było. Dzisiaj pewnie powiedzielibyśmy o nim: zadaniowiec. Ale czy naprawdę? Chyba nie, bo nie był człowiekiem do wynajęcia. Miał mocny kręgosłup ideowy.