Za drutami Murnau. Opowieść ojca i syna

Wspomnienia rotmistrza Stefana Majchrowskiego „Za drutami Murnau” nie są mi obce, ponieważ jako miłośnik literatury związanej z II wojną światową nie mogłem tej pozycji pominąć. Choć, szczerze mówiąc, nie pamiętałem jej zbyt dobrze, sięgnąłem z ponownym zainteresowaniem do wydania przygotowanego przez ZYSK i S-ka. Tym bardziej że jest ono wzbogacone o współczesną część, napisaną przez Jana Majchrowskiego, najmłodszego syna rotmistrza. Takich lektur nigdy nie ośmielam się recenzować, ponieważ mają one tak głęboki pierwiastek osobistych przeżyć, że trudno cokolwiek poddawać ocenie. Ponownie we wspomnieniach rotmistrza zachwycił mnie stopień zorganizowania polskich oficerów w Oflagu VII A Murnau. To było coś niesamowitego, jak przez sześć lat – pierwsi wojskowi trafili tam już w październiku 1939 roku – potrafili organizować sobie życie. Utrzymywali dyscyplinę i morale, ale także stworzyli teatr, orkiestrę, uczelnię, pocztę i wiele innych instytucji. Potrafili gromadzić fundusze, które wysyłano np. więźniom w obozach koncentracyjnych. Wspomnienia czyta się jak opowieść fantasy, ale w Murnau nie było to fantazją – był to sposób na to, by przeżyć w warunkach odosobnienia, ale także po to, by po odzyskaniu wolności wyjść przygotowanym do pracy w każdej dziedzinie życia. Prowadzono nawet zajęcia z rolnictwa. Rotmistrz wspomina o wszelkich aspektach życia: od warunków do życia, wyżywiania, po próby kolejnych, czasami brawurowych ucieczek. Fascynujący jest sposób opowiadania. Majchrowski opisuje wszystko z drobiazgowością kronikarza, ale jest on jakby wewnątrz obozu, jednak w roli obserwatora. Narracja jest pozbawiona zbędnych emocji, co bardzo uwiarygadnia te wspomnienia. Czytelnik nie odnosi wrażenia, że egzaltacja narratora jest wyrazem patrzenia na świat bez obiektywizmu, bez perspektywy zdarzeń. Jest to momentami narracja sucha i zimna, ale – jak wspomniałem – daje to poczucie czytania kroniki, a nie tylko wspomnień. No i druga część, napisana przez Jana Majchrowskiego ponad sześćdziesiąt lat później. Syn rotmistrza ma okazję w drodze z konferencji naukowej w Szwajcarii odwiedzić Murnau. Ma być to zaplanowana podróż, by przejść śladami ojca. Wszystko jest przygotowane: kupiony bilet, wykupione noclegi, spakowane bagaże. Na mapie ojca Jan znajduje oznaczony jakiś punkt i postanawia do niego dotrzeć. Po przyjeździe do Murnau rusza tropić ślady ojca i dociera... No właśnie, gdzie dociera? Nie napiszę, bo zepsuję całość wydarzeń. Powiem tylko tyle: jest niespodziewanie i sensacyjnie... Bardzo dobra lektura, godna pochylenia się nad nią.