Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo

Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo autorstwa Zbyszek Nowak to reportaż, który od pierwszych stron wprowadza czytelnika w bardzo niewygodną przestrzeń – tam, gdzie nie ma prostych ocen, a każde słowo bohaterów zostaje w głowie na długo. To nie jest klasyczna opowieść o zbrodni, ale zbiór rozmów, które próbują dotknąć czegoś znacznie trudniejszego: zrozumienia, jak dochodzi do momentu przekroczenia granicy, za którą nie ma już powrotu. Styl autora jest reporterski, oszczędny i skupiony na dialogu. Zbyszek Nowak nie narzuca interpretacji i nie prowadzi czytelnika za rękę – oddaje głos kobietom, które same opowiadają o swoim życiu, emocjach i wydarzeniach, które doprowadziły je do najcięższego z możliwych wyroków. Dzięki temu książka ma formę intymnych, czasem bardzo trudnych rozmów, w których prawda miesza się z próbą usprawiedliwienia, a szczerość z mechanizmami obronnymi psychiki. W centrum tej książki są kobiety skazane za zabójstwo – każda z inną historią, innym tłem i innymi okolicznościami. Pojawiają się wątki przemocy domowej, uzależnień, frustracji, poczucia osamotnienia i życia w środowisku, które często nie dawało żadnej realnej alternatywy. Autorka pokazuje, że za każdym wyrokiem kryje się złożona historia, w której nie ma jednej przyczyny ani jednego momentu „przełamania”. To raczej długi proces narastania emocji, bólu i sytuacji, które w końcu wymykają się spod kontroli. Bohaterki tej książki nie są przedstawione w sposób jednoznaczny. Nie są ani usprawiedliwiane, ani demonizowane. Każda z nich staje się głosem własnej historii – czasem pełnej żalu, czasem wyparcia, a czasem prób zrozumienia samej siebie. To sprawia, że czytelnik cały czas balansuje między współczuciem, nieufnością i wewnętrznym sprzeciwem. Motywy, które przewijają się przez rozmowy, są bardzo ciężkie emocjonalnie. Przemoc, trauma, alkohol, brak wsparcia, samotność, ale też pytanie o granice odpowiedzialności i o to, czy człowiek zawsze ma pełną kontrolę nad swoimi decyzjami. Ważnym motywem jest też obraz kobiet w mediach – uproszczony, sensacyjny, często sprowadzony do etykiety „potwora”, który nie zostawia miejsca na niuanse. Gatunek tej książki to reportaż interwencyjno-społeczny oparty na rozmowach, skierowany do czytelników zainteresowanych psychologią, kryminologią oraz historiami prawdziwymi, które nie dają prostych odpowiedzi. To nie jest lektura dla osób szukających rozrywki – raczej dla tych, którzy są gotowi zmierzyć się z trudnymi emocjami i niejednoznacznością ludzkich wyborów. Podczas czytania pojawia się przede wszystkim niepokój, ale też silne poczucie dyskomfortu i refleksji. To książka, która zmusza do zadawania pytań o granice empatii, o sprawiedliwość i o to, jak cienka bywa granica między ofiarą a sprawcą w skomplikowanych życiowych historiach. To jedna z tych pozycji, które trudno ocenić jednoznacznie, bo zostawia czytelnika z wieloma sprzecznymi emocjami. Jeśli szuka się reportażu, który nie tylko opisuje zbrodnię, ale przede wszystkim próbuje zajrzeć w jej ludzkie tło, ta książka zdecydowanie zasługuje na uwagę.

Czy kobieta, którą mijam na ulicy, mogłaby mieć za sobą historię, po której włosy stają dęba? Co musiałoby się wydarzyć, żebyś przekroczył(a) granicę, zza której nie ma już powrotu? Po „Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo” sięgnęłam z pełną świadomością, że to nie będzie lektura lekka ani wygodna. Lubię reportaże, które dotykają tematów niewygodnych. Tematów, o których nie rozmawia się przy niedzielnym obiedzie. Ale tutaj kaliber jest naprawdę wysoki. Bo mówimy o kobietach, które odebrały życie - partnerom, własnym dzieciom, bliskim, obcym. Autorem jest Zbyszek Nowak i to on oddaje głos kobietom już osądzonym. Skazanym często na bardzo surowe wyroki. To rozmowy prowadzone po czasie, gdy medialny szum opadł, a zostaje cisza celi i własne myśli. Każda z bohaterek opowiada o swoim dzieciństwie, domu, relacjach, o przemocy, alkoholu, poczuciu skrzywdzenia, o środowisku, które nie dawało wsparcia. W tle przewijają się frustracja, samotność, bezradność. I ja czytając, wciąż zadawałam sobie jedno pytanie: czy to wystarczające wytłumaczenie? Bo są historie, przy których czuję czystą złość. Są takie, w których trudno mi znaleźć choćby cień współczucia. A są też momenty, kiedy łapię się na tym, że próbuję zrozumieć mechanizm. Nie usprawiedliwić. Zrozumieć. W którym momencie coś w człowieku pęka? Jak bardzo trzeba się zagubić, żeby zniszczyć nie tylko czyjeś życie, ale i swoje? Najmocniejsze w tej książce jest zderzenie obrazu „bestii”, jaki kreują media, z realnym człowiekiem. Kobietą z konkretnego miasta, z konkretną historią. Taką, która kiedyś chodziła do szkoły, zakochiwała się, rodziła dzieci, a potem stała się „tą, która zabiła”. To bolesne zderzenie stereotypu z rzeczywistością. Podczas lektury towarzyszyły mi skrajne emocje. Niedowierzanie, czasem chłodny dystans, czasem współczucie, którego sama się po sobie nie spodziewałam. Szczególnie trudne są historie dzieciobójczyń - świadomość, że w więziennej hierarchii stoją najniżej, że często ukrywają powód wyroku, że jednocześnie wciąż są matkami… To zostaje w głowie. Doceniam, że autor nie moralizuje. Nie prowadzi czytelnika za rękę. Daje przestrzeń na własną ocenę. To bardziej studium przypadku niż klasyczne true crime. Mamy tło sprawy, kontekst prawny, ale najważniejszy jest głos skazanych. Ich wersja, perspektywa, a my musimy zdecydować, czy w nią wierzymy. To książka, która psychicznie potrafi zmęczyć, ale nie czułam dłużyzn. Każda historia wciągała mnie coraz głębiej w pytania o granice ludzkiej wytrzymałości. O to, czy system rzeczywiście resocjalizuje. „Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo” to reportaż szorstki, intymny i momentami bardzo niewygodny. Nie daje ukojenia i zostawia z dyskomfortem. Ale właśnie dlatego uważam, że jest potrzebny. Bo zmusza do myślenia. O kobietach. O przemocy. O odpowiedzialności. O tym, jak cienka bywa granica między ofiarą a sprawczynią. Nie poleciłabym tej książki każdemu. To lektura dla tych, którzy mają w sobie gotowość, by wejść w trudny świat i nie szukać prostych odpowiedzi. Ocena: 9/10