Zmarli mają głos

Nieczęsto zdarza mi się czytać coś tak osobliwego i jednocześnie autentycznego. Philippe Boxho, lekarz sądowy z wieloletnim doświadczeniem, zabiera nas do świata, do którego raczej nikt nie marzy trafić. Bo gdy nasza najważniejsza życiowa rola się kończy, jego dopiero się zaczyna. A jednak „Zmarli mają głos” pochłonęłam z ogromnym zaciekawieniem i – co może zaskakiwać – z uśmiechem. Od pierwszych stron uderzyła mnie szczerość i dystans, z jakim autor opowiada o swoim zawodzie. Mało brakowało, a zostałby księdzem. Zamiast tego wybrał ścieżkę, która wymaga stalowych nerwów, ogromnej wiedzy, pokory wobec śmierci i poczucia humoru. Bo zdecydowanie potrafi rozładować ciężar tematu żartem podszytym ironią, czasem nieco czarnym humorem, nigdy jednak nie zapominając o szacunku dla zmarłych To nie jest książka o śmierci. To książka o życiu po śmierci w sensie dosłownym i zawodowym. O tym, co ciała mogą powiedzieć, jeśli tylko ktoś zechce ich „wysłuchać”. O ciałach znalezionych w dziwnych miejscach, o pomyłkach w identyfikacji, o przypadkach, gdy ktoś niesłusznie został uznany za zmarłego. Są tu szkielety, mumie, rozkład, zapachy, larwy. Są ślady zbrodni, dziwne przypadki i historie, które zmieniają bieg śledztw. Niektóre fragmenty czytałam z uśmiechem, inne wręcz z obrzydzeniem (smród, rozkład, ludzkie szczątki w żołądku świni – uwierzycie?). Ale co ważniejsze z niesłabnącym zainteresowaniem i refleksją. Bo autor nie stara się nas szokować. Pokazuje świat pracy sądowej takim, jaki jest: czasem brutalny, często zaskakujący, a przede wszystkim pełen odpowiedzialności. Tak jak wspomniałam styl autora, lekki, dowcipny, przystępny, równoważy ciężar tematyki. Nie trzeba mieć wiedzy medycznej, by zrozumieć, co dzieje się w prosektorium. A co więcej autor naprawdę potrafi zaciekawić. Pomiędzy rozdziałami znajdziemy garść historycznych ciekawostek o rozwoju medycyny sądowej, o tym, jak uczono się „słuchać” martwych ciał i czego się z tego słuchania na przestrzeni lat nauczyliśmy. „Zmarli mają głos” to książka, którą można przeczytać jednym tchem, nawet jeśli czasem ten dech trzeba wstrzymać na dłużej. To wnikliwy reportaż, ale też wciągająca opowieść o zawodzie, który z definicji balansuje na granicy życia i śmierci. I o człowieku, który na tej granicy potrafi zachować empatię. Polecam, jeśli szukacie czegoś nietypowego, fascynującego i napisanego z pasją. Tylko nie jedzcie przy czytaniu. Serio.

Czy potrafiłbyś spojrzeć śmierci prosto w oczy… jeśli miałaby do ciebie przemówić? Nie spodziewałam się, że książka o zwłokach będzie… tak żywa. „Zmarli mają głos” Philippe’a Boxho to tytuł, który z jednej strony przyprawia o dreszcze, a z drugiej – wciąga zaskakująco lekko i naturalnie. A przecież tu nie ma fikcji, nie ma zasłon, nie ma złudzeń. To świat śmierci widziany oczami kogoś, kto dotyka jej codziennie – dosłownie. Zawsze miałam słabość do książek z pogranicza true crime i reportażu. Ale to, co zrobił belgijski lekarz medycyny sądowej, to coś więcej niż zapis doświadczeń z sali sekcyjnej. To opowieść o granicach między życiem a śmiercią, o ciałach, które mówią więcej niż niejedno słowo wypowiedziane za życia. To także bardzo trafna – i zaskakująco ludzka – refleksja o nas samych. O tym, co robimy przed śmiercią. I o tym, co po niej zostaje. Philippe Boxho przez 30 lat był tym, który słuchał zmarłych. Z pokorą, ale i z humorem. Jego styl jest chłodny, precyzyjny, czasem ironiczny, ale nigdy okrutny. Nie epatuje przemocą. Nie gra tanimi emocjami. A jednak – kiedy pisze o człowieku, który próbował umrzeć od jednego strzału, a potrzebował aż czternastu… lub o kobiecie, która po śmierci pociła się bardziej niż za życia – nie sposób nie poczuć dreszczu. I fascynacji. Ta książka uczy. Bez wykładu. Pokazuje, że każda rana, każde uszkodzenie, każda pozycja ciała – coś mówi. I że lekarz sądowy to detektyw, który nie zadaje pytań – tylko odczytuje odpowiedzi. Dowiedziałam się tu więcej o zesztywnieniu zwłok, odbarwieniach pośmiertnych czy tempie rozkładu niż z jakiejkolwiek popularnonaukowej publikacji. Ale nigdy nie miałam poczucia „zimnej” nauki. Wręcz przeciwnie – czułam się częścią śledztwa. Doceniam też, że Boxho nie szuka sensacji. Opowiada, jak jest. Z szacunkiem. Ale też z dystansem, którego w tak trudnym temacie po prostu potrzebujemy. Czarny humor? Jest. Ale podany z klasą. Bez kpiny. Tylko z błyskiem w oku człowieka, który przez trzy dekady patrzył na to, czego my widzieć nie chcemy – i nadal potrafi żartować. Bo bez tego nie da się tej pracy wykonywać. Ta książka nie przytłoczyła mnie emocjonalnie – choć temat śmierci nigdy nie jest łatwy. Wręcz przeciwnie, poczułam, że to, co tak często spychamy na margines, można oswoić. A nawet zrozumieć. Bo zmarli naprawdę mają głos – tylko trzeba wiedzieć, jak słuchać. Ocena 9/10 - za styl. Za klasę. Za wiedzę. I za to, że jeszcze długo po przeczytaniu miałam w głowie jedno pytanie: co moje ciało powiedziałoby o mnie, gdybym już nie mogła mówić sama?