Autorka, która wciąż fascynuje. Jakie ekranizacje powieści Agathy Christie warto obejrzeć?

Agatha Christie to autorka, której nie trzeba nikomu przedstawiać. Jej książki sprzedały się w ponad dwóch miliardach egzemplarzy, co stawia ją w ścisłej czołówce najchętniej czytanych pisarzy w historii. Fenomen Christie tkwi nie tylko w misternie konstruowanych intrygach, ale też w umiejętności budowania napięcia na najprostszych relacjach między ludźmi. To nie rewolwery, pościgi czy spektakularne zbrodnie budowały jej popularność, lecz drobne gesty, niedopowiedzenia i pozornie błahe szczegóły, które nagle zmieniały się w klucz do rozwiązania zagadki. Dzięki temu zarówno literacki Herkules Poirot, jak i panna Marple na stałe zapisali się w zbiorowej wyobraźni jako symbol sprytu i przenikliwości.

Nic więc dziwnego, że proza Christie od dekad kusi filmowców i twórców seriali. Pierwsze ekranizacje jej powieści pojawiły się już w latach 30. XX wieku, a od tamtej pory adaptacje mnożyły się w różnych krajach i formach – od kinowych superprodukcji, po telewizyjne mini-seriale. Kultowy stał się chociażby serial z Davidem Suchetem jako Poirotem, który przez ponad 20 lat zachwycał wiernym odwzorowaniem powieściowego klimatu. Z kolei współczesne adaptacje, jak „Morderstwo w Orient Expressie” czy „Śmierć na Nilu” w reżyserii Kennetha Branagha, stawiają na widowiskowość i gwiazdorską obsadę, udowadniając, że historie Christie można opowiadać na nowo, nie tracąc ich ponadczasowej esencji.

Zresztą samych ciekawostek o ekranizacjach jest naprawdę sporo. W filmie „Świadek oskarżenia” z 1957 roku sama autorka podobno zasugerowała, aby zakończenie pozostało pilnie strzeżoną tajemnicą – widzowie byli wręcz proszeni, by nie zdradzać innym finału! Co interesujące, niektóre ekranizacje zmieniały nawet zakończenie oryginalnych powieści, co wywoływało gorące dyskusje wśród fanów. Dzisiaj przedstawię Ci kilka tytułów, które warto poznać, niezależnie od tego czy przeczytałeś ogrom książek Christie, czy ledwie o nich coś wiesz.

„Morderstwo w Orient Expressie” to jedna z najbardziej znanych powieści Agathy Christie, a jej ekranizacje stały się klasykami same w sobie. Pierwsza duża filmowa wersja z 1974 roku, w reżyserii Sidneya Lumeta, to dziś absolutna perełka kina kryminalnego. Obsada była iście gwiazdorska – w roli Poirota wystąpił Albert Finney, a obok niego pojawili się m.in. Sean Connery, Ingrid Bergman czy Lauren Bacall. Film zachwycał nie tylko wiernym odwzorowaniem klimatu książki, ale też atmosferą zamkniętego wagonu, w którym każdy pasażer mógł okazać się mordercą. Co ciekawe, Ingrid Bergman dostała za swoją rolę Oscara,  choć jej postać w filmie różniła się od literackiego pierwowzoru, to właśnie ta interpretacja zapadła widzom w pamięć.

Ponad czterdzieści lat później historię pasażerów luksusowego pociągu odświeżył Kenneth Branagh. Jego „Morderstwo w Orient Expressie” z 2017 roku to przykład współczesnego kina, które stawia na rozmach i efektowność. Branagh nie tylko wyreżyserował film, ale także wcielił się w samego Poirota, nadając mu nieco bardziej ekscentryczny rys. Towarzyszyła mu plejada gwiazd – od Penélope Cruz, przez Michelle Pfeiffer, aż po Johnny’ego Deppa. Film kusił widowiskowymi zdjęciami, efektami komputerowymi i rozmachem, który przeniósł tę klasyczną historię w realia XXI wieku, zachowując jednak jej zagadkowy urok.

Obie wersje mają swoje wierne grono fanów. Klasyczna, pełna elegancji adaptacja z 1974 roku często uznawana jest za najlepszą filmową interpretację powieści Christie, natomiast nowsza przyciągnęła młodszych widzów i przypomniała światu, że „Morderstwo w Orient Expressie” to historia, która się nie starzeje. To świetny przykład na to, jak ten sam materiał literacki można pokazać w zupełnie różny sposób, raz w kameralnym, teatralnym niemal stylu, a raz w hollywoodzkim rozmachu i blasku gwiazd.

„Śmierć na Nilu” to kolejna perełka w dorobku Agathy Christie, która doczekała się kilku ekranizacji, z czego dwie zyskały największy rozgłos. Pierwsza z nich, z 1978 roku w reżyserii Johna Guillermina, to klasyka gatunku – elegancka, pełna gwiazd i wierna duchowi powieści. W roli Herkulesa Poirota wystąpił Peter Ustinov, który dodał detektywowi nieco humoru i dystansu, tworząc postać nie tak poważną, jak w literackim pierwowzorze. Na ekranie pojawiła się plejada ówczesnych sław, m.in. Bette Davis, Mia Farrow czy Maggie Smith. Całość zachwycała widokami Egiptu, wspaniałymi kostiumami i atmosferą luksusowego rejsu, w którym pod pozorem beztroskiej podróży czaiła się zbrodnia.

W 2022 roku po „Śmierć na Nilu” sięgnął ponownie Kenneth Branagh, kontynuując swoją przygodę z ekranizacjami Christie po „Morderstwie w Orient Expressie”. Jego wersja była nowoczesna i widowiskowa – rozbudowane efekty specjalne, monumentalne ujęcia Nilu i pełne przepychu scenografie stworzyły film bardziej przypominający epickie widowisko niż kameralny kryminał. Branagh ponownie wcielił się w Poirota, pokazując tym razem także jego przeszłość i prywatne traumy, co było zabiegiem zupełnie nowym i nieobecnym w książce. Na ekranie towarzyszyli mu m.in. Gal Gadot, Armie Hammer i Emma Mackey.

Porównując obie ekranizacje, można dostrzec dwa zupełnie różne podejścia do tego samego materiału. Wersja z 1978 roku to klasyczny kryminał z naciskiem na dialogi i relacje między bohaterami, gdzie intryga stopniowo wychodzi na jaw w dusznej atmosferze statku. Adaptacja z 2022 roku to natomiast kino nastawione na wizualny rozmach i psychologiczne pogłębienie postaci, zwłaszcza Poirota. Choć starszy film uchodzi za bardziej wierny klimatowi Christie, nowy przyciągnął uwagę współczesnych widzów i udowodnił, że nawet ponad 80 lat od wydania powieści, „Śmierć na Nilu” wciąż intryguje i bawi się emocjami odbiorców.

Po sukcesie ekranizacji „Śmierci na Nilu” z 1978 roku twórcy postanowili ponownie sięgnąć po prozę Agathy Christie i raz jeszcze obsadzić Petera Ustinova w roli Herkulesa Poirota. Tak powstało „Zło, które żyje pod słońcem” z 1982 roku, film, który do dziś uchodzi za jedną z najbardziej barwnych i rozrywkowych adaptacji jej powieści. Akcja przenosi widzów do luksusowego hotelu na malowniczej wyspie, gdzie pod słońcem, wśród plaż, kolorowych drinków i eleganckich kuracjuszy, dochodzi do zbrodni. Kontrast pomiędzy rajską scenerią a mroczną intrygą jest tu szczególnie wyrazisty i stanowi jedną z największych zalet filmu.

Podobnie jak w innych produkcjach z tego okresu, również tutaj postawiono na gwiazdorską obsadę. Na ekranie obok Ustinova pojawili się m.in. James Mason, Diana Rigg i Maggie Smith, którzy zagrali z wyraźnym dystansem i nutą humoru. To sprawiło, że film nie tylko trzymał w napięciu, ale też bawił lekkością dialogów i charakterystycznym stylem lat 80. Sama intryga, jak zawsze u Christie opierała się na pozornie nieistotnych szczegółach i psychologicznych niuansach, które Poirot z typowym dla siebie urokiem cierpliwie składał w całość.

Ciekawostką jest, że choć akcja powieści Christie toczyła się w nadmorskim pensjonacie w Anglii, film przeniósł ją na słoneczne wybrzeże Majorki. Ten zabieg nie tylko nadał ekranizacji wakacyjnego klimatu, ale też sprawił, że „Zło, które żyje pod słońcem” ogląda się niczym pocztówkę z egzotycznych wakacji z kryminałem w tle. To właśnie dzięki tej atmosferze film z 1982 roku jest wspominany jako jedna z najbardziej „letnich” adaptacji Christie – pełna kolorów, muzyki i słońca, a jednocześnie niepozbawiona morderczego napięcia.

Po „Morderstwie w Orient Expressie” i „Śmierci na Nilu” Kenneth Branagh postanowił po raz trzeci zmierzyć się z twórczością Agathy Christie, tym razem w nieco bardziej nietypowej odsłonie. „Duchy w Wenecji” to luźna adaptacja opowieści „Wigilia Wszystkich Świętych”, w której reżyser i odtwórca roli Poirota postawił na mroczniejszy klimat, balansujący między klasycznym kryminałem a kinem grozy. Akcja przeniesiona została do powojennej Wenecji, miasta tajemnic, mgieł i pałaców pełnych cieni, co od razu nadało filmowi atmosferę niepokoju.

Tym razem Poirot, żyjący w samotności i wycofany z zawodu, zostaje zaproszony na seans spirytystyczny. Kiedy podczas spotkania dochodzi do morderstwa, musi raz jeszcze zmierzyć się z intrygą, w której każdy uczestnik kryje coś przed resztą. W obsadzie znalazły się m.in. Michelle Yeoh, Tina Fey i Jamie Dornan, a całość została nakręcona w taki sposób, by widzowie czuli się niemal uwięzieni w dusznych wnętrzach weneckiego pałacu. Branagh sięgnął po elementy typowe dla horroru – skrzypiące drzwi, niepokojące szepty, nagłe zwroty akcji,  co nadało filmowi wyjątkowy, gotycki charakter.

„Duchy w Wenecji” różnią się od wcześniejszych ekranizacji Branagha. Zamiast widowiskowego rozmachu czy epickich pejzaży, tym razem mamy klaustrofobiczny klimat, grę światła i cienia oraz pytanie o granicę między światem żywych i umarłych. To nietypowe podejście do prozy Christie, które nie każdemu przypadło do gustu, ale bez wątpienia pokazało, że jej historie można interpretować w zupełnie nowy sposób. Dzięki temu film stał się jednocześnie hołdem dla „królowej kryminału” i próbą wpisania jej opowieści w tradycję kina grozy.

„Świadek oskarżenia” to jedno z najczęściej adaptowanych dzieł Agathy Christie. To historia pełna napięcia, sądowych batalii i zaskakującego finału, który do dziś uznawany jest za jedno z najlepszych zakończeń w historii literatury kryminalnej. Pierwsza ekranizacja z 1957 roku, w reżyserii Billy’ego Wildera, do dziś uchodzi za klasyk kina. W rolach głównych wystąpili Charles Laughton i Marlene Dietrich, a film zdobył aż sześć nominacji do Oscara. Wilder, mistrz filmowych dialogów, umiejętnie połączył dramat sądowy z nutą czarnego humoru, dzięki czemu jego wersja stała się kultowa i wyznaczyła standard dla późniejszych adaptacji.

W 1982 roku powstał telewizyjny remake, tym razem jednak produkcja była mniej efektowna, zrealizowana głównie dla małego ekranu. Nie miała już takiego rozmachu i charyzmy, choć dla fanów Christie wciąż pozostaje ciekawostką. Warto dodać, że mimo skromniejszej formy, twórcy pozostali wierni fabule i postawili na mocne aktorstwo, co czyni tę adaptację przyjemnym hołdem dla oryginału.

Ostatnia głośna adaptacja to telewizyjny miniserial BBC z 2016 roku, który całkowicie odświeżył historię. Zamiast klasycznego sądowego dramatu widzowie otrzymali mroczniejszą, psychologicznie pogłębioną opowieść, utrzymaną w ciężkim, niemal noir’owym klimacie. W rolach głównych wystąpili m.in. Toby Jones i Andrea Riseborough, a twórcy postawili na reinterpretację zakończenia, które wywołało spore dyskusje wśród fanów Christie. To pokazuje, że „Świadek oskarżenia” to historia, która nie tylko się nie starzeje, ale także daje ogromne pole do nowych interpretacji – od klasyki złotej ery Hollywood, przez telewizyjny dramat, aż po współczesny thriller z psychologicznym pazurem.